Цитата из категории "Шешендік сөздер"
0

Бейбіт елде сән болар

Айдаболдың тоқал әйелінен туған Тайкелтір деген бала кезінде түйе іздеп Үйсін Төле шешеннің ауылына келіп, Төленін үйіне түсіпті.
Төле баланың аты-жөнін сұрап білген соң: "Ә, балам, отыр, қон, әкең Айдаболдың сыбагасын жеп кет”, - депті. Шэй ішіп болған соң, бір жігіт бір тоқтыны алып келіп: "ИлаЬи, әмин!” - дегенде, үйде отырган ауыл ақсақалдары бата істей бастапты. Сонда он бір жастагы Тайкелтір: "Мен бұл қойдыН батасына қол көтермеймін”- депті. Отырган ақсақалдар: "Неге олай”, деп сұрағанда бала: "Е, шешеннің өзінің сөзі бар, "әкеңнің сыбағасын жеп кет” деген. Мен әкемнің сыбағасын жеймін және әкем сыбағасына батаны өзім істеймін”, - депті. Төле баланың сөзінен тосылып бір құлын алдыртыпты. Сонда бала тоқтамастан былай депті:
Сыбағама-келді құлын, Қалдырмай ас дамын.
Ақсалдар тойынсың, Шығармасын үнін.
Бала деп мені басынбай Байқап бассын жымын.
Қартқа жас азық қашанда, Сіздерге бұл құлын сыйым. іздеп келдім түйемді Сіздерден алман тиын.
Түйеме тіркеу, қарттарым, Таппай жүрсе ол қиын.
Әкеме барсам мақтанып Тіркеуді берсем ел жиын. Қарттар қарсы болмаса,
Төле атам берсін сыйын, - депті.
Құлынның етін жеп, жатып, ертең түс кезінде тұрса, ауылдың сыртында бес жүздей адам жиналған. Бала таңырқап "бұл не” деп сұрапты.
Сонда Төле:
Е, Тайкелтір шырағым!
Бейбіт елде сән болар,
Бүлінген елде дау болар.
Даудың түбі жау болар,
Жаудың түбі шаң болар,
Шаңдатып жау айқасса,
Айта жүрер күн болар, -
Дегендей, біз Үйсін, Дулат деген екі ру ел едік. Үйсіннің бір Жігіті Дулаттың бір қызымен шатасыпты. Шатасудың соңы қыз екі ат болыпты. Бертін келе қыз елінен ұялып: "Менде кінә жоқ, Ж1Г1Т 30Рлаган соң осылай болдым” депті. Ел азаматтары бұған
қызынып "ЖІГІТТІ бер, таспен атып өлтіреміз”, - деп маған билікке келіп отыр. Егер олардың айтқанын істемесең, Үйсінді Дулаттар шабады, Дулаттардың айтқанын істемесең, Үйсіндер мені шабады. Осы дауға не істерімді білмей тұрмын, осының билігін саган берейін шырағым, сен айт”, - депті.
Бала "өзіңіз білесіз” депті.
Екі елдің адамдары жинапып болтан соң Төле билікті балаға беріпті. Сонда екі жақтан отырған талапкер билер: "Е, бала, билік айта ал асы ң ба ? Бұл дау тоқты- торым емес, ер құны дау ғой”, - десіпті. Сонда бала жұлып алғандай: "Е, айтпайтын несі бар?” - дей келіп:
Қарттардың жасы үлкен,
Жастардың басы үлкен.
"Жас - дененің қабы,
Бас - мидың қабы.
Ми адамның қаны.
Ми төрені бере білер,
Даушылар сөзге көне білер.
Айтқанға егер көнбесе,
Жауласып екі ел бүлінер.
Даушылар сөзін көпке берсе Көпшілік Төле атама берсе,
Атам сөзді маған берсе,
Менің аузыма құдай салса,
Тура сөзге кім күлер?!”
Халық пен Төле атамнан рұхсат болса, бұл дауды мен бітірейін”,- депті.
Халық та, билер де баланың сөзіне риза болып, билікті балаға беріпті. Сонда Тайкелтір қыз бен жігітті шақырып алып, жігіттің қолына қылыш, қыздың қолына қылыштың қынабын береді. Сүт қайнатым уақыт беріп екеуіне бұйырады. Жігітке айтады: "Осы сүт қайнатым уақыт ішінде қалайда қылышты қыздың қолындағы қынапқа сал, егер салмасаң таспен атып өлтіртемін”, - дейді.
Қызга айтыпты: "Сен мына жігіттің қылышын қолындағы қынапқа салғызба, егер салғызсаң дарга тартқызып өлтіремін
цейді. Екі жагы да риза болып, қыз бен жігітті сайыстырып қоя беріпті.
Уакыт бітіпті, бірақ қыз қынапқа қылышты салдыртпапты. Осы кезде қыз жағы жігіттің мойнына аркан салып, таспен атып өлтіруге тарта жөнеліпті.
Сонда тұрып Тайкелтір бала "тсқтандар” деп жұртты тоқтатыгі:
Бұл жігіт зорлаудан ақ екен, қыздың өзі ықтияр екен, ұялганнан айтқаны екен, көрін тұрган жиқсыңдар ма: өзі әлсіз, өзі екіқабат бола тұра қолындағы кылыштың қабына қылышты салғызбауға әлі келгенде, денесін қоргауға әлі келмей ме? - деген екен. Сөйтіп өлтіру дегенді қойдырып, жігіт жагынан екі қырық жетінің малый қыз жагына алып бергізіп, екі елді тыныштандырган екен

Просмотров: 549

Всего комментариев: 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]
Мы в социальных сетях







Сообщества в данный момент находятся в стадии разработки.
Мини-чат

200
Это полезно
             Ежедневные курсы валют в Республике Казахстан          
Вы можете выбрать другой город, если город в информере погоды определен неправильно.