Цитата из категории "Шешендік сөздер"
1

Байдалы мен толе

Атақты Ұлы жүз Үйсін Теле би Қуандықка келіпті. Төле бидің жер жарған даңқын естіп жүрген Қуандықтың ел жақсылары жиылып келіп: "Сізбен құда болгымыз келеді, не қыз беріңіз, не қыз алыңыз”, - деп жабысады. Сонда Төле би: "Ұлымның бәрі үйленген. Бой жетіп отырган қызым бар, соны берейін. Қалың малы жүз жылқы, он бес түйе, бота мойын Жамбы!” - деті. "Құп болады ,- деп айтқан қалың малын, сол жолы бір жола беріп жібереді. Риза болған Төле би: "Қызымды бір жыл сақтайын: ендігі жылы осЫ уақытта келіп жесірлеріңді ал”, - депті.
Жыл өткен соң Қуандықтан қырық адам келінді аламыз деп Төле биге барады. Бұл екі ортада Төле бойжетіп отырган қызын бір бай өзбекке беріп, ұзатып жібереді. Одан көп мал, ақша апады.
арған Қуандық кісілеріне: "Ер жеткен баланы аңдып отыру қиын ®Кен> қызым бір өзбек жігітімен қашып кетті. Келінді алам десендер шкенге барып, келіндеріңмен ауыз ба ауыз сөйлейсіңдер, лмаса, "игіліктің ерте-кеші жоқ” деген, бір келінім буаз, соған Р ндар - деп5 сөз де, теңдік те бермейді, аяғына отырғызбайды.
Қуандық кісілері былай шығып ақылдасып: "Бұл қорлыққа
шыдап болмас, Төле бидің жылқысынан жүз жылқы барымта алып қайтайық, сонда да он бес түйе, бота мойын жамбы қалып жатыр гой! - деседі де, Төле бидің жылқысынан өздерінің берген жүз жылқысын санап алып еліне қайтады. Жылқышылар қуып бұлармен соғысады. Бір соқыр жылқышы жиырма кісіні аттан түсіріп, бұларды әлсіретеді. Сөйтіп жүргенде жаңбыр жауып күн шытырлағанда әлгі мықты, соқыр жылқышыға жай түсіп өледі. Қалғандарын бұлар жеңіп, жылқыларын еліне айдап қайта береді.
Бір жылдан кейін құн даулап Төле би Қуандыққа келсе, Абылай да осы елге келіп жатыр екен. Төле би соған жүгінеді. Абылай дауды созып кейінге қалдырады. "Ендігі жылы тап осы уақытта келемін, оған дейін екі жағың да сегіз-сегізден би сайлап алыңдар. Мен Төбе би боламын”,- деп Төле биді еліне қайырып жібереді. Төле би еліне барып сегіз биді сайлап алып, жыл өткен соң Қуандыққа қайта келеді. Абылай да келіпті. Куандық ұмытып, би сайламапты. Асыгыста жеті би тауып бір би таба алмай , енді үш күнге Абылайдан мұрсат сұрайды. Абылай береді. Ал бұл арада Төле би "жылқышымньің құны екі мың жылқы” деп құн дауын даулап бір мың жылқыны Абылайға бермек болады. Мұны Қуандық сезеді. Жеті би күнде кеңес құрады. Бұлардың сөздерін он екі жасар, асық ойнап жүрген Байдалы есітеді. Бір күні жеті бидің қасына келіп сөздерін тыңдап тұрса, Төле биді сөзден жеңе алмаймыз, оның үстіне бір биіміз кем. Осы дауды өршітіп алмай екі мың жылқысын беріп біту керек деген қорытынды байлауға тоқтайды. Мұны естіп тұрган бала: "Ағалар, бұларың дұрыс емес, Төле бидікі зорлық. Зорлыққа төзіп болмайды. Сегізінші бидш орнына мені алып барыңыздар. Төле бимен мен сөйлесіп көрейін, есе алмасам, есемді жібермеспін, мені баласынбаңыздар! Біздш ісіміз ақ емес пе, аққа алла жақ дейтіні қайда? - депті.
Билер бұған келісіпті. Екі жақ айтысқа кіріседі. Төле би сөз бермейді. Қуандық билері жақ жазып, үндей алмайды. Сонда Абылай кім сөйлеседі дегенде, он екі жасар Байдалы.
- Мен сөйлеймін. Аймен аталас емеспіз, күнмен батала емеспіз бұлтпен туысқанымыз жоқ, сол күнгі жауған жаңбырға жақындасып жуысқанымыз жоқ. Құдайга шықпағынды 111 дегеніміз жоқ. Құрығын сүйрете алмай жүрген Үйсіннін соқЫр жылқышысын көзінен көздеп ат дегеніміз жоқ. Елінде талай каск мен жайсаңдар жай түсіп өлген шығар. Солар үшін құдайдан алғ құнынды корсет, Төле би? Құдайдан құн алмасан, мен Де
бермеймін. "Тура биде туган жоқ, туғанды биде иман жоқ” деген. Дұрыс төрелігінді айт, Абылай! – депті

Просмотров: 718

Всего комментариев: 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]
Мы в социальных сетях







Сообщества в данный момент находятся в стадии разработки.
Мини-чат

200
Это полезно
             Ежедневные курсы валют в Республике Казахстан          
Вы можете выбрать другой город, если город в информере погоды определен неправильно.